Успаміны віляйчанкі: вёска Касічы ўшчэнт была спалена двойчы

Падзеі, якія будуць апісаны ніжэй, адбыліся болей за сем дзясяткаў гадоў таму назад. Здавалася б, за даўнасцю яны маглі б сцерціся ў людской памяці. Ды не сціраюцца, памятаюцца да драбніц. Віляйчанка Соф’я Аляксандраўна Гарэлік, аўтар гэтых успамінаў, па крупінках збірала іх, запісвала і беражліва захоўвала. Нямала напісала жанчына пра дзядулю, бабулю, бацькоў і ўвогуле пра маленькую радзіму. Некалі, магчыма, гэта прачытаюць яе нашчадкі. Прачытаюць і ўявяць той сакавіцкі дзень ужо такога далёкага 1944-га, тагачасную вёсачку Касічы, што размясцілася на  правым беразе Нарачанкі, працавітых людзей, якія жылі тады тут, і тую трагедыю, якая напаткала іх. І так, слова Соф’і Аляксандраўне ГАРЭЛІК:

– Касічы ўшчэнт былі спалены двойчы: 20 верасня 1915 года, у час Першай сусветнай вайны, і ў сакавіку 1944-га нямецкімі акупантамі – у час карнай аперацыі. Хочацца расказаць тое, што я даведалася ад людзей пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны.
Усё пачалося з таго, што партызаны забілі чатырох фашыстаў і пусцілі іх трупы па Нарачанцы. Трэба сказаць, што нямала жыхароў нашай вёскі былі сувязнымі ў партызан. Як, напрыклад, мой дзядуля Сідар Мікалаевіч Варановіч, які збіраў для партызанаў звесткі пра немцаў, дапамагаў лясным барацьбітам прадуктамі. Дзядулеў дом стаяў пасярод вёскі, і партызаны пад покрывам цемнаты прабіраліся сюды праз бор і валокі, забіралі ўсё падрыхтаванае і зноў раствараліся ў ночы. Пра гэта даведаўся вясковы стараста. Расказвалі, што ён неяк зайшоў у хату і загадаў дзядулю здаць немцам вепрука. Маўляў, ведаю, што для партызанаў гадуеш… Дзядуля не спяшаўся выконваць гэты загад. Тады стараста данёс на яго немцам. Тыя ўзялі дзеда, звязалі яго і павезлі на допыты ў Войстам. Дамоў вярнуўся ледзь жывы, з адбітым нутром. Праз два тыдні чалавека не стала… А было яму ўсяго пяцьдзясят.
Можна толькі ўявіць, колькі гора перажыла ўдава, мая бабуля Лізавета Андрэеўна, якая засталася з пяццю дзеткамі на руках… Як жыць без кармільца, як адной падымаць дзетак? Было невыносна цяжка. Але самае страшнае здарылася тады, калі 7 сакавіка сорак чацвёртага партызаны забілі чатырох фашыстаў і пусцілі іх па Нарачанцы. Раніцой наступнага дня ў вёсцы ўжо было поўна немцаў. Для страху спалілі дзве хаты і загадалі людзям вярнуць целы забітых – інакш згарыць уся вёска. І паехалі. Усю ноч людзі не спалі, хадзілі з хаты ў хату, раіліся. Ведалі, што фашысты не даруюць. Некаторыя людзі капалі ямы, у якія хавалі сундукі з ежай і вопраткай. Ды, забягаючы наперад, скажу, што не выратавала гэта…
Фашысты акружылі вёску з усіх бакоў. Наехалі з аўтаматамі, многія з сабакамі, з пылаючымі факеламі ў руках. Выганялі людзей на вуліцу, а хаты падпальвалі. Відавочцы прыгадвалі: як немцы дайшлі да дома Яўгена Варановіча (ён сам быў у партызанах), гаспадыня, Софія Іванаўна, з дзеткамі не паспела схавацца – яе застрэлілі і спалілі з малымі ў хаце.
Пачуўшы выстралы ў доме сваяка, мая бабуля з крыкамі «Яны не партызаны!» выскачыла на вуліцу (з клубком нітак у руках – нешта, відаць, рабіла). Услед за ёй – маленькая дачка (большых дзяцей бабуля паспела выратаваць – адправіла да сваёй сястры ў суседнюю вёску. Кожнага перахрысціла на дарогу, на шыйкі павесіла па крыжыку. Хто ведае, магчыма, гэта і ўратавала). Бабуля дабегла толькі да веснічак – аўтаматная чарга абарвала яе жыццё. Пакаціўся па снезе клубок блакітных нітак, горка заплакала над целам забітай маці дзяўчынка… Ды фашыстам гэтага было мала: яны схапілі цела бабулі, укінулі ў палаючую хату, а ўслед за ёй – і маленькую дзяўчынку… Якім цудам яна ўратавалася, цёця Жэня не разумела ўсё сваё жыццё. Апрытомнела на вуліцы, калі на плячах пачаў гарэць бацькаў пінжак. А вакол палалі дамы, галасілі і крычалі людзі, якіх гналі да лазні. Частку вяскоўцаў зачынілі ў ёй, другую палову – у хаце. Дапытвалі і патрабавалі выдаць тых, хто забіў фашыстаў. Ды што маглі сказаць старыя, жанчыны і дзеці… Іх крыкі і просьбы пакінуць жывымі былі чуваць, расказвалі людзі, за некалькі кіламетраў у Заброддзі. І ўжо не было надзеі на выратаванне, вяскоўцы развітваліся з жыццём, калі прыехаў нейкі немец, відаць па ўсім, па званні вышэйшы за тых, хто нішчыў ні ў чым не вінаватых вяскоўцаў. Ён і загадаў адчыніць дзверы ўжо палаючай лазні, адкуль сталі выбягаць абгарэлыя людзі… Нават праз многа гадоў тыя, хто цудам выжыў у той дзень, у думках дзякавалі «добраму» немцу. Што прымусіла яго злітавацца над людзьмі? На гэта пытанне адназначна ніхто не адкажа.
У час карнай аперацыі ў Касічах было знішчана адзінаццаць вяскоўцаў. Раніцой наступнага дня выжыўшыя людзі хадзілі па папялішчах спаленых хат, шукалі астанкі сваіх родных, каб пахаваць іх. Знайшлі і костачкі маёй бабулі – побач са свежай дзядулевай з’явілася і яе магіла.
Пасля таго, як пахавалі забітых і спаленых, вяскоўцы пачалі паціху будаваць зямлянкі. Трэба ж было неяк жыць… Людзі з суседніх вёсак дзяліліся ўсім, што мелі самі. Мой бацька, Аляксандр Сідаравіч, старэйшы ў сям’і, з дапамогай суседзяў пабудаваў для сваіх сястрычак зямлянку. Так і выжывалі. Пазней тата прыбавіў сабе два гады і пайшоў у армію, каб біць фашыстаў, помсціць за родных. Яго некалькі разоў раніла, а адзін асколак сядзеў у віску аж да 1987 года. А ваяваць яму давялося да самага Дня Перамогі. Успамінаў, з якой радасцю і нецярпеннем ляцеў дадому – больш за дваццаць кіламетраў пераадолеў пешшу, уброд перайшоў Нарачанку… Колькі было пры сустрэчы ўспамінаў, радасці, слёз. А потым пачаліся хатнія турботы. Будавалі хату, сёстры пайшлі служыць да багацейшых людзей у іншыя вёскі: пасвілі скаціну, дапамагалі па гаспадарцы. Пазней пачалі стварацца калгасы. Наша сям’я, хоць і не з вялікай ахвотай (як, урэшце, і ўсе), далучылася да калектыўнай гаспадаркі.
Чамусьці ў нашым доме стараліся не гаварыць пра вайну. Мусіць, вельмі цяжкімі, балючымі былі тыя ўспаміны. Але мы, дзеці і ўнукі, усё ж павінны ведаць і памятаць тое, што выпала перажыць нашым продкам. Я расказала аб тым, што ведаю пра жудасную падзею ў гісторыі маёй роднай вёскі Касічы. Магчыма, нехта ведае штосьці яшчэ пра тую трагедыю? Буду рада, калі пачую нейкія новыя факты.
Па матэрыялах
Соф’і Аляксандраўны ГАРЭЛІК падрыхтавала Ірына БУДЗЬКО.
На здымку: вясковая моладзь. Уцалелая ў вайну Жэня Варановіч – другая справа ў першым радзе.
Фота прадастаўлена Соф’яй ГАРЭЛІК


1 Ответ в “Успаміны віляйчанкі: вёска Касічы ўшчэнт была спалена двойчы”

  1. Сергей:

    Очень трогательная статья. Спасибо…

Написать комментарий

НОВОСТИ

В августе сотрудники Вилейского РОЧС 18 раз выезжали на ос и шершней

Віляйчанін на падворку ўсталяваў трохмятровы млын

Путь велопутешественника, впервые приехавшего в Беларусь, лежал через Вилейский район

Пять учителей Вилейки приняли участие в областном этапе конкурса «Формула умного лета»

САМОЕ ЧИТАЕМОЕ

ВСЕ НОВОСТИ

Вилейчанка обворовала свою подругу, когда делала ей ремонт

Вілейка на фестывалі «Васільковы вянок”: замест ложкаў – спальныя мяшкі, замест газавай пліты – вогнішча

Около 50 медработников Вилейки стали безвозмездными донорами

В августе сотрудники Вилейского РОЧС 18 раз выезжали на ос и шершней

Віляйчанін на падворку ўсталяваў трохмятровы млын

23 августа с заместителем начальника УВД Миноблисполкома полковником милиции ВЫСОЦКИМ Виктором Владимировичем будет осуществляться «прямая телефонная линия»

22 августа состоится «прямая телефонная линия» заместителя начальника инспекции МНС Республики Беларусь по Минской области КОНОВАЛОВА Юрия Викторовича

Путь велопутешественника, впервые приехавшего в Беларусь, лежал через Вилейский район

У пасёлку Партызанскі адбылося свята вёскі «Зямля бацькоў-зямля святая»

Пять учителей Вилейки приняли участие в областном этапе конкурса «Формула умного лета»

РУБРИКИ ШП НАШИ АВТОРЫ Яндекс.Метрика