Маёнтак Лукавец. Гэта адзін з самых прыгожых маёнткаў Вілейшчыны, які мае цудоўны парк, шмат гаспадарчых панскіх пабудоў, адметную архітэктуру і цудоўна захаваўшыяся падвальныя скляпенні самой сядзібы

Сядзіба Лукавец пачынае ўзгадвацца ў архіўных дакументах з канца ХVІІ стагоддзя, калі ёй стаў валодаць род Шумскіх. Сам маёнтак пачынае сваё фарміраванне прыблізна ў 20-я гады ХІХ стагоддзя, у формах класіцызму, пры Брыгіце Шумскай. Яе ініцыялы былі нанесены на ўмураваныя валуны некаторых будынкаў гаспадарчага двара сядзібы, што часткова захаваліся і да нашых дзён. Трэба адзначыць, што і сёння былая шляхецкая сядзіба добра праглядаецца ў сваіх межах, нават калі праязджаеш па дарозе Мінск-Мядзель, то выразна, за сучасным калгасным мехдваром, бачыш старажытны парк, рэшткі каменных будынкаў і вежу-каплічку. Гэта адзін з самых прыгожых маёнткаў Вілейшчыны, які мае цудоўны парк, шмат гаспадарчых панскіх пабудоў, адметную архітэктуру і цудоўна захаваўшыяся падвальныя скляпенні самой сядзібы. На жаль, з кожным годам унікальныя пабудовы разбураюцца больш і больш – час не шкадуе іх. Не можа былы панскі двор знайсці свайго новага гаспадара, які б змог аднавіць хоць частку той былой велічы, што некалі было ўпрыгожваннем ўсяго наваколля.

Сядзібны дом маёнтка Лукавец з тыльнага боку. 1910 г.

З гаспадарчым дваром, садамі і паркам сядзіба займала тэрыторыю плошчай каля 18 га (450×400 м). Аснову яе плана складалі дзве доўгія алеі, якія злучаліся бакавымі, падзяляючы сядзібу на прамавугольныя баскеты (групу дрэў або невялікі гаёк).
Парку ў сядзібе належыць цэнтральнае становішча. Ён размешчаны ў адным з трох баскетаў у атачэнні садоў. Парк маленькі, плошчай каля 2 га. Парадная частка мела ха-рактэрную для паркаў гэтай эпохі сіметрычна-восевую пабудову. Двор меў параўнальна вялікі газон з колам у цэнтры. На адной восі з сядзібным домам размяшчаўся парадны выбрукаваны ўезд у сядзібу, што ішоў з усходняга боку па ліпава-кляновай алеі і які складаўся з праязной брамы і прахадной арачнай брамкі (злева). Слупы яго былі магутныя, складзеныя са склюдаванага каменю, вышынёй 2,7 м, таўшчынёй 1,25 x1,20 м. Алея мае працяг ўздоўж дарогі, але дарога не была галоўнай і ў мінулым мела другаснае падпарадкаванае значэнне (прасёлкавая дарога). Паралельна параднай праходзіла і другая алея, якая аддзяляла паркавую частку ад гаспадарчага двара. У яе фарміраванні выкарыстоўваліся ліпа, дуб і конскі каштан. У ахоўнай пасадцы заходняга саду выкарыстоўваліся канадская таполя і елка.
Сядзібны дом маёнтка Лукавец размяшчаўся ў глыбіні сядзібы. Будынак быў драўляны (16×40 м), аднапавярховы, абкладзены цэглай, з дзвюма верандамі і вялікімі сутарэннямі. З тылавога боку мелася тэраса (3,1 x2,0 м) з балюстрадай. Вось сіметрыі перад будынкам была падкрэслена парай лістоўніц, пасаджаных ў пачатку ХХ стагоддзя (вышыня дрэў зараз больш 21 м). Сядзібны дом разам з двума свіранамі, доўгім службовым флігелем, які выкарыстоўваўся спачатку як кухня, потым як гасцініца (на яго падмурках у 1950-я гады быў пабудаваны будынак дзіцячага садка) і агароджай ўтваралі замкнёны парадны двор, што часткова захаваўся да нашых дзён. Газон атачалі дрэвы (пераважна ліпа) у выглядзе невялікіх груп, падбітых спірэямі, снежнаягаднікам, рабіннікам і адзінкавых дрэў на газоне. Захавалася піхта сібірская (вышыня больш 15,0 м) і група лістоўніцы (4 экз., вышыня 21-23,0 м). Дрэвам сучаснікам сядзібы з’яўляецца экзатычны экземпляр ясеню.

Дрэвы парка падзялялі тэрыторыю маёнтка і адначасова служылі упрыгажваннем, аб’ядноўваючы службовыя і гаспадарчыя памяшканні ў адзіны ансамбль. З задняга боку дома, які атачалі фармаваныя пасадкі елкі, пры гэтым не зачыняючы від на гаспадарчы двор. Тут размяшчаўся кветнік, а летам на тэрасу дома выносілі і пакаёвыя расліны. З усходняга боку да параднага двара прымыкаў парк. Ён займаў яраподобнае паніжэнне і быў апрацаваны ў выглядзе двух узроўняў. Пасярэдзіне парку праходзіла вузкая алея, якая злучала яго з газонам.
У 1905 годзе ў Лукаўцы здарыўся вялікі пажар, які нанёс сядзібе сур’ёзныя страты. На той час маёнткам Лукавец ужо валодалі Бароўскія, якія і заняліся аднаўленнем сядзібы. Было прынята рашэнне аб замене драўляных будынкаў і агароджы на каменныя, пры гэтым агульная планіроўка сядзібы была цалкам захаваная.

Батурынскі касцёл. 1920-я гады

Сіметрычна парку, на адной восі размясціліся два свіраны, будынкі якіх ідэнтычныя адзін аднаму. Свіран 1820 года пабудовы ў плане быў прамавугольны (10×20 м), з выразнай сіметрычнай планіроўкай на дзве паловы і двума ўваходамі. Складзены з бутавага каменю і цэглы. Цэгла атынкаваная і выкарыстаная ў завяршэнні сценаў, выкладцы кутоў і лапатак, што выступалі, а таксама ў тарцовых гранях. У папярочных фасадах былі маленькія паўцыркульныя вокны. Такія ж два акны ў тыльным фасадзе. Маляўніча ў выглядзе напаўадчыненай галерэі вырашаны галоўны фасад, павернуты да партэра. У мінулым будынак меў прызначэнне хатняй каплічкі. Тут па вечарах пасля працы адзначалася «маевая» – набажэнства у гонар Маці Божай.
Каля грэбеню тэрасы на адной восі з першым стаяў цалкам такі ж свіран з бутавага каменю на высокім цокалі. У бакавым фасадзе злева ад паўцыркульнага вакна тут быў ўмураваны склюдаваны камень з надпісам «Муравала 1820 г. B. S.». Сутарэнне цокаля падзелена на 3 камеры папярочнымі сценкамі з бута і цэглы. Яно выкарыстоўвалася ў якасці лядоўні. Сцены свірана ўнутры цалкам выкладзеныя з бутавага каменю. У тыльнай сцяне два невялікія паўцыркульныя вакны, на месцы трэцяга вакна – глухая ніша такой жа формы; паміж імі – нізкія лучковыя нішы. Фасадная галерэя стаіць на скляпеністым падклецці. Уваходныя праёмы фланкаваныя глыбокімі паўцыркульнымі нішамі. Бакавыя франтоны былі ў выглядзе дашчаных шчытоў, дах пакрываўся гонтам.

Свіран гаспадарчага двара Лукавец. 1930-я г.

Меўся ў сядзібе і вялікі бровар (спіртзавод), пабудаваны з цэглы і бутавага каменю. Ён прынсіў значны даход гаспадарам маёнтка. Побач з ім меўся склад гатовай прадукцыі. Бровар быў часткова разбураны і перабудаваны пасля 1939 года. Фрагментарна захавалася сцяна, што атачала двор сядзібы. Яе сцены складзены са склюдаванага камення з цэментавай абвязкай зверху, вышыня 1 м і больш у залежнасці ад рэльефу. Паўднёвая (уязная) сцяна мае вышыню больш за 2 м на пашыраным падмурку. Сцяна пабудавана на месцы старой, пачатку XIX ст., з брусоў, закладзеных паміж цаглянымі слупамі, пасля пажару 1905 года. У куце на сценах збудаваная круглая вежа-каплічка з нішай. У яе нішы была ўсталявана невялікая фігурка Маці Божай Маёвай. А ў 2000-х гадах кутняя каплічка адрамантавана і зараз у яе нішы месціцца фігурка Маці Божай з Дзіцяткам. Усходняя частка агароджы сядзібы пераходзіць у будынак канюшні выязных коней (42×21 м), узведзеная з бутавага каменю. Прастора паміж валунамі тут запоўнена не шчэбенем у растворы, а тонкімі (плоскімі), напластаванымі адна на адну, пліткамі. Пасля вайны былі часткова разбураны дзве сцяны стайні выязных коней. Пазней гэтыя сцены былі часткова адноўлены (з цэглы і дрэва).

У салоне маёнтка Лукавец. 1910-я гг.

Аборы (кароўнікі) сядзібы складаліся з двух будынкаў і ўнутранага выгану, брукаванага палявым каменнем. Комплекс быў абнесены каменнай сцяной з выязнымі варотамі (агульная плошча 80×40 м). Сцены будынка (40×12 м) складаліся з добра склюдаваных буйных камянёў, прамежкавыя слупы – з цэглы. Кладка вельмі акуратная, з чорным шчэбнем ў вапнавай тынкоўцы. Ва ўсходнім фасадзе злева ад уваходу ўмураваны круглы камень з надпісам «Muzouaea u Ru. 1836 B.S.». У такой жа тэхніцы быў ўзведзены і другі будынак, што замыкаў двор з захаду. Да нашых дзён захаваліся часткова.
Напрыканцы XVIII стагоддзя шляхцічы Лукавец-Шумскія пабудавалі побач са сваім маёнткам (зараз вёска Батурына) уніяцкую царкву, якая была прыпісана да хаценчыцкай царквы. Калі ж тая ў 1796 годзе перайшла ў рымска-каталіцкае вераспавяданне, гэтак жа зрабілі і батурынскія прыхажане. Храм быў асвечаны ў імя Святога Мікалая і стаў філіяльным касцёлам пры парафіі ў Гайне. У 1850 годзе філія была адпісана да радашковіцкай парафіі, а з 1863 года пры касцёле ўжо пастаянна знаходзіўся ксёндз. Мікалаеўскі касцёл быў драўляным, на бутавым падмурку. У XIX стагоддзі батурынскі прыход налічваў да 1000 прыхажан. Часам у гістарычных дакументах касцёл у Батурына узгадваецца як Лукавецкі. Да філіі ў Батурына прыпісваліся 2 капліцы – у самім Лукаўцы і ў больш аддаленай вёсцы Карпавічы. Пасля падаўлення паўстання Кастуся Каліноўскага 1863-64 гг. батурынскі касцёл быў зачынены. На хвалі рэпрэсій, у 1864 годзе будынак храма быў перададзены праваслаўнаму духавенству і ў 1866 годзе пераасвечаны як царква ў гонар Апосталаў Пятра і Паўла. У 1919 годзе будынак быў вернуты католікам і ў 1920-м зноў асвечаны як філіяльны касцёл, але зараз ужо ў гонар Найсвяцейшай Панны Марыі пры Іллянскай парафіі. Дзейнічаў да Другой сусветнай вайны, калі была спалена ўся вёска, у тым ліку і касцёл. Сёння на гэтым месцы – злева пры ўездзе ў вёску ад буйной шашы, заўважныя толькі некалькі камянёў ад касцёльнага падмурка. Летам 1999 года насупраць былога касцёла ўсталяваны драўляны крыж.

Лукавецкія жанчыны на фоне каплічкі былога маёнтка. 1950-я гг.

Па ўспамінах нашчадкаў Бароўскіх маёнтак Лукавец заўжды належаў выключна лініі роду. І хаця першай вядомай ўладальніцай Лукаўца была Брыгіта Шумская, яна таксама мела непасрэдныя адносіны да Бароўскіх. Пасля смерці пані Шумскай у 1853 годзе маёнтак Лукавец перайшоў да прамога яе спадчынніка Аляксандра Бароўскага. Усяго ў Аляксандра Бароўскага і яго жонкі Вікторыі Свіда было 5 дзяцей: Ян (валодаў маёнткам Лукавец, памёр ў 1939 годзе) жанаты на Ганне Фалькоўска; Ігнацій (валодаў маёнткам Чарвякі і Вяпраты), першая жонка Мадэста Станкевіч, другая – Марыя Янішэўска; Леон (валодаў маёнткам Шчокаўшчына або Дворак) жанаты на Марыі Сіпала; Конрад (валодаў маёнткам Гелянова) жанаты на Марыі Фалькоўска; Сафія (маёнтак Юнцавічы) выйшла замуж за свайго дваюраднага брата Казіміра з Юнцавіч.

У салоне Лукавецкага маёнтка.

Унутраннае ўбранства сядзібы вызначалася вытанчанасцю інтэр’ераў і аздаблення салона, гасцёўні, маленькага салоніка, сталовага пакоя і рабочага кабінета. У абстаноўцы пакояў пераважала мэбля ў стылі класікі і ў эклектычных формах, сцены пакояў упрыгожвалі габеленавыя шпалеры, на падлозе меўся багаты дубовы паркет. У вялікім салоне размяшчаліся шкафы-вітрыны з фаянсавым посудам, паабапал сцен віселі карціны і партрэты, крышталёвыя бра. Гасцёўню і салон упрыгожвалі вытанчаныя жырандолі. Меліся ў сядзібе і сямейныя каштоўнасці: сталовае фамільнае срэбра, прадметы інтэр’ера, шыкоўная мэбля і многае іншае. Кожны пакой сядзібы быў аздоблены прыгожай кафлянай грубкай, меліся ў маёнтку і каміны. Вялікі і малы салоны упрыгожвалі абкладзеныя шыкоўнай белай кафляй грубкі з гатычнымі карнізамі і аздабленнем, якое было кантрасна па колеры.


Сёння ў сядзібе мала што засталося ад мінулага хараства. Каштоўнасцю маёнтка Лукавец у нашыя дні з’яўляюцца два каменныя свіраны – помнікі гаспадарчай архітэктуры першай чвэрці XIX ст. Пры пад’ездзе да сядзібы сёння нас сустракае брукованая дарога, якая выдатна захавалася. Адразу з дарогі бачна і частка агароджы, зарослая кустоўем. На рагу агароджы захавалася і вежка-каплічка. Сядзібны дом згарэў яшчэ ў 1942 годзе і сёння пра яго месцазнаходжанне можна меркаваць толькі па захаваўшымся каменным падвале і невялікай частцы ганка. У падвалы ёсць хады ў сярэдзіне даволі чыста і добра праглядаюцца падвальныя памяшканні, мур. Больш-менш захаваліся будынкі свіранаў. У сцяне аднаго з іх знаходзіцца часаны камень з датай будаўніцтва. Захаваўся і будынак стайні, дакладней яго сцены.
Сяргей ГАНЧАР. 

Фота прадстаўлена Katarzyna Otwinowska wnuczka Kazimierza i Zofii Borowskich


1 Ответ в “Маёнтак Лукавец. Гэта адзін з самых прыгожых маёнткаў Вілейшчыны, які мае цудоўны парк, шмат гаспадарчых панскіх пабудоў, адметную архітэктуру і цудоўна захаваўшыяся падвальныя скляпенні самой сядзібы”

  1. Алесь Раткевіч:

    У пазамінулае лета пад час навядзення парадку на зямлі, старадаўнія аборы былі зруйнаваныя падчыстую. Тое што не зруйнаваў час і войны,зруйнавала абыякавасць да гістарычнай спадчыны. У мяне захаваўся фотаздымак тых збудаванняў.Шкада што немагчыма яго тут размясціць.Дашлю яго на адрас рэдакцыі.

Написать комментарий

НОВОСТИ

«Белтелеком» увеличил максимальную сумму обещанного платежа

Мужчина ехал в Вилейку и попал в ДТП. Автомобиль опрокинулся на крышу

Из-за бесхозной сумки в Вилейке перекрывали улицу

Милиция разыскивает вилейчанина, обвиняемого в совершении кражи

САМОЕ ЧИТАЕМОЕ

  • Из-за бесхозной сумки в Вилейке перекрывали улицу - 20 января 2018 (747)
  • ФОТОРЕПОРТАЖ. Праздничный концерт Вилейской детской школы искусств - 20 января 2018 (587)
  • "Белтелеком" увеличил максимальную сумму обещанного платежа - 20 января 2018 (383)
  • Рыбак угорел в палатке на водохранилище - 22 января 2018 (280)
  • Мужчина ехал в Вилейку и попал в ДТП. Автомобиль опрокинулся на крышу - 20 января 2018 (267)
  • Милиция разыскивает вилейчанина, обвиняемого в совершении кражи - 20 января 2018 (201)
  • Белорусок хотят научить работать на харвестерах и форвардерах - 20 января 2018 (167)
  • В спартакиаде среди команд райисполкома и сельских советов 1-е место заняла команда отдела идеологической работы, культуры и по делам молодежи - 20 января 2018 (164)
  • Молодечненским РОСК устанавливаются пострадавшие от мошеннических действий - 20 января 2018 (152)
  • Возле ж/д переезда в Вилейке столкнулись два автомобиля - 22 января 2018 (147)
  • ВСЕ НОВОСТИ

    Рыбак угорел в палатке на водохранилище

    26 января в Вилейке пройдёт акция «Вместе за безопасность дорожного движения»

    Во время пожара в Молодечно был спасен мужчина

    Налог на пластиковые пакеты могут ввести в Беларуси

    Соглашение о детях в Беларуси можно будет заключать не состоящим в браке парам

    Возле ж/д переезда в Вилейке столкнулись два автомобиля

    День спасателя

    27 января состоится «прямая телефонная линия» председателя  райисполкома КОТА Виктора Иосифовича

    26 января начальником главного управления юстиции Минского облисполкома БАЧИЛО Александром Александровичем будет проведен прием граждан и представителей юридических лиц

    «Белая Русь» определилась с приоритетами на пятилетку

    РУБРИКИ ШП НАШИ АВТОРЫ
    Яндекс.Метрика


    Разработка ИП Харитончик А.Н.